السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)
445
البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)
« زفر » معتقدند كه در تمام روئيدنىها به جز « هيزم » و « نى » و « علوفه » بايد زكات پرداخته شود . « 1 » ( 1 ) - 2 - مىگويند : اين آيه با روايات و گفتار رسول خدا ( ص ) نسخ گرديده و زكات از آن حالت كلى خود به يكدهم و يك بيستم اختصاص يافته است ، سدى و انس بن مالك در نسخ آيه شريفه اين نظريه را انتخاب نمودهاند و گاهى مىگويند : ابن عباس و محمد بن حنيفه نيز بر اين عقيده بودند . « 2 » 3 - طرفداران نسخ گاهى هم مىگويند : اين آيه اصلا مربوط به زكات نمىباشد و منظور از « حق و نصيبى » كه در اين آيه آمده است ، زكات نيست ، بلكه يك نصيب و حق مستقلى است كه پرداختن آن با اين آيه واجب شده بود ، سپس با آيه زكات نسخ گرديد . نظر ما : ولى به نظر ما اين آيه با هيچيك از عوامل سهگانه كه طرفداران نسخ مىگويند ، نسخ نگرديده و اساسا عقيده به نسخ در آيه باطل و بىاساس است و دلايل زير گفتار ما را تأييد مىكند : 1 - روايات فراوانى از ائمه اهل بيت ( ع ) به دست ما رسيده كه « حق و نصيب » را كه در اين آيه آمده است ، به يك حق ديگرى غير از زكات تفسير كردهاند چنان كه « كلينى » با اسناد خود نقل مىكند كه معاوية بن حجاج مىگفت از امام صادق ( ع ) شنيدم كه مىفرمود ، در كشت و زرع دو حق وجود دارد ، حقى است كه از تو گرفته مىشود و حقى است كه تو خود آن را مىپردازى . عرضه داشتم : كدام حق است كه از من گرفته مىشود و كدام حق است كه خودم مىپردازم ، فرمود : حقى كه از تو گرفته مىشود همان دهيك و بيست يك است ( زكات ) و اما حقى كه خودت مىپردازى همان است كه خداوند مىفرمايد : « و اتوا حقّه يوم حصاده » . « 3 » ابن مردويه نيز با اسناد خود از ابو سعيد خدرى و او از رسول اكرم ( ص ) در تفسير « و اتوا حقّه يوم حصاده » چنين آورده است كه : منظور از اين حق همان سنبلها مىباشد كه به هنگام درو كردن به زمين مىريزد . « 4 » 2 - سورهء انعام كه آيه مورد بحث جزء آيات آن مىباشد يكجا و دفعتا در مكه فرودآمده است
--> ( 1 ) احكام القرآن ، جصاص 3 / 9 . ( 2 ) الناسخ و المنسوخ ، نحاس 140 . ( 3 ) تفسير برهان ، 1 / 338 . ( 4 ) تفسير ابن كثير ، 2 / 182 .